İstanbul Sanayi Odası (İSO), 2025 yılı “Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu” araştırmasının sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı.

Orta ve büyük ölçekli sanayi kuruluşlarının performansını ortaya koyan araştırma, üretimden satışlarda sınırlı reel büyümeye rağmen yüksek finansman maliyetleri, ihracattaki zayıf görünüm ve artan borçluluğun sanayi üzerindeki etkisini gözler önüne serdi.

Araştırmaya göre, İSO İkinci 500’ün üretimden satışları 2025 yılında yüzde 25,7 artışla 1 trilyon 750 milyar liraya yükseldi. Ancak yıllık ortalama yüzde 25,4 seviyesindeki Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) dikkate alındığında, reel artış yalnızca binde 2 seviyesinde gerçekleşti. Böylece son üç yıldır gerileyen reel üretim satışları, sınırlı da olsa yeniden büyüme eğilimine geçti.

Teksan Jeneratör zirvede yer aldı

2025 yılı İSO İkinci 500 sıralamasında üretimden satışlar baz alındığında ilk sıraya 5 milyar 317 milyon liralık satışla Teksan Jeneratör Elektrik San. ve Tic. A.Ş. yerleşti.

Listenin ikinci sırasında 5 milyar 308 milyon liralık üretimden satışla Norm Salihli Vida ve Cıvata Makine San. ve Tic. A.Ş., üçüncü sırasında ise 5 milyar 306 milyon liralık satışla Biska Tekstil San. ve Tic. A.Ş. bulundu.

Araştırmada ayrıca 69 şirket ilk kez İSO İkinci 500 listesine girerken, 26 şirket İSO 500 listesinden ikinci 500’e geriledi. Toplam 405 kuruluş ise son iki yıldır listede yer alma başarısını sürdürdü.

İhracatta gerileme dikkat çekti

Türkiye’nin toplam ihracatı 2025 yılında artış göstermesine rağmen İSO İkinci 500 şirketlerinin ihracat performansı zayıf kaldı.

Araştırmaya göre İSO İkinci 500’ün ihracatı yüzde 0,3 gerileyerek 15,9 milyar dolar seviyesinde kaldı. Böylece bu şirketlerin Türkiye sanayi ihracatındaki payı yüzde 6’ya düştü. Veriler, orta ölçekli sanayi kuruluşlarının küresel rekabet ortamında pazar payını korumakta zorlandığına işaret etti.

Kârlılık yükseldi ancak tarihi ortalamaların altında kaldı

2025 yılında faaliyet kârı yüzde 35,4 artarak 160 milyar liraya yükselirken faaliyet kârlılığı yüzde 7,7 oldu. Vergi öncesi kâr ise yüzde 34 artışla 46 milyar liraya çıktı.

Buna karşın faaliyet kârlılığı, vergi öncesi kârlılık ve FAVÖK oranlarının tamamı son 10 yıl ortalamalarının altında kaldı. Araştırma, nominal iyileşmenin önemli ölçüde baz etkisinden kaynaklandığını ortaya koydu.

Vergi öncesi zarar açıklayan şirket sayısı ise 159’dan 155’e gerilese de bu rakam, 2008 küresel krizinden sonraki en yüksek ikinci seviye olarak kayıtlara geçti.

Finansman giderleri kârı eritmeye devam etti

Araştırmanın en dikkat çekici başlıklarından biri finansman maliyetleri oldu.

İSO İkinci 500 şirketlerinin finansman giderleri yüzde 45,2 artarak 138 milyar liraya ulaştı. Finansman giderlerinin faaliyet kârına oranı ise yüzde 86,7’ye yükseldi. Bu oran, son 10 yıllık ortalamanın oldukça üzerinde gerçekleşirken, sanayi kuruluşlarının elde ettikleri faaliyet kârının büyük bölümünü finansman giderlerine ayırmaya devam ettiğini gösterdi.

Borçluluk arttı, özkaynakların payı geriledi

2025 yılında toplam aktifler yüzde 29,9 büyürken, özkaynaklardaki artış yüzde 13,3 ile sınırlı kaldı. Buna karşılık toplam borçlar yüzde 50,2 yükseldi.

Borçların aktifler içindeki payı yüzde 51,8’e çıkarken, özkaynakların payı yüzde 48,2’ye geriledi. Araştırma, şirketlerin yüksek finansman ihtiyacı nedeniyle daha fazla borçlanmak zorunda kaldığını ortaya koydu.

Yüksek teknoloji payı rekor seviyeye ulaştı

İSO İkinci 500 araştırmasında olumlu gelişmelerden biri teknoloji yoğunluğu alanında yaşandı.

Yüksek teknoloji yoğunluklu sanayilerin oluşturduğu katma değer payı yüzde 3,3’ten yüzde 4,9’a yükselerek son on yılın en yüksek seviyesine çıktı. Orta-yüksek ve yüksek teknoloji sektörlerinin toplam payı ise yüzde 32,1 ile rekor düzeye ulaştı.

Buna rağmen araştırmada, küresel rekabet açısından dijitalleşme ve yeşil dönüşüm yatırımlarının artırılması gerektiği vurgulandı.

AR-GE ve istihdamda gerileme yaşandı

İSO İkinci 500 kapsamında AR-GE harcaması yapan şirket sayısı 238’den 229’a düştü. Toplam AR-GE harcamaları 10 milyar liraya yükselse de üretimden satışlara oranı yüzde 0,62’den yüzde 0,57’ye geriledi.

İstihdam da yüzde 2,2 azalarak 285 bin kişiye düştü. Buna karşılık çalışan başına ödenen brüt maaş ve ücretlerde yaklaşık yüzde 40,4’lük artış gerçekleşti.

Gıda sektörü ilk sıradaki yerini korudu

Sektörel dağılım incelendiğinde İSO İkinci 500’de en fazla şirket 107 firma ile gıda sanayisinde yer aldı. Kimya, plastik ve kauçuk ürünleri sanayi 76 şirketle ikinci, ana metal ve makine imalatı 70 şirketle üçüncü sırada yer aldı. Tekstil sektörü ise 56 şirketle dördüncü sırada bulunurken hem firma sayısında hem de üretimden satış payında gerileme yaşandı.

Meta Açıklama

İSO 2025 İkinci 500 araştırması açıklandı. Teksan Jeneratör zirvede yer alırken, üretimden satışlar arttı, ihracat geriledi, finansman giderleri yükseldi ve yüksek teknoloji payı rekor seviyeye ulaştı.